İltica Hukuku Sözlüğü

ECRE'nin ülke ülke iltica sistemi rehberi.

asylumineurope.org — her AB ülkesi için güncel başvuru, ret, koşul bilgisi. Avukatlar ve STK'ların başlıca kaynağıdır.

Statü alan kişinin yakın akrabalarını yanına getirme hakkı.

Eş, 18 yaş altı çocuk ve refakatsiz çocuğun anne-babası için geçerlidir. AB direktifi 2003/86/EC ve ulusal mevzuat birlikte uygulanır. AMMR ile şartlar sıkılaştırıldı.

Asylum and Migration Management Regulation — Dublin III'ün halefi.

AMMR (İltica ve Göç Yönetimi Tüzüğü), 12 Haziran 2026'da yürürlüğe giren ve Dublin III sistemini değiştiren AB Göç Paktı'nın temel taşıdır. Hangi üye devletin iltica başvurusunu incelemekle yükümlü olduğunu belirler, dayanışma mekanizması (zorunlu yer değiştirme veya mali katkı) içerir.

2024/1359 — kitlesel akış / araçsallaştırma durumunda kurallar.

Belarus-Polonya tipi sınır araçsallaştırma veya kitlesel akışta üye devlet sınır prosedürü süresini uzatabilir, çeşitli güvencelerden geçici sapabilir.

BAMF mülakat — başvurunun en kritik aşaması.

Genelde 2-6 saat sürer; başvurunuzun temel kanıtı buradaki anlatımdır. Tutanak imzalanmadan kontrol edilmeli, hatalar düzeltilmelidir.

İslam'dan çıkma — bazı ülkelerde hukuki/sosyal zulüm sebebi.

İran, Pakistan, Suudi Arabistan gibi ülkelerden gelen apostat (eski Müslüman) başvurucular, dinden dönme gerekçesiyle iltica talebinde bulunabilir. Kanıt yükü ağırdır; somut tehdit gösterilmelidir.

AB Adalet Divanı 2014 — LGBTİ+ mülakat sınırları.

Görevliler stereotip sorulamaz (cinsel ilişki detayı, klişe davranış testleri); başvurucunun beyanı esas alınır.

Başvurudan sonra belirli süre geçince çalışma hakkı.

AB direktifine göre başvurudan en geç 9 ay sonra çalışma izni verilmelidir. Üye devlet 6 aya indirebilir (Almanya 3 ay, Hollanda 6 ay).

AB içinde iltica başvurusunu hangi ülkenin inceleyeceğini belirler.

Genellikle başvuru sahibinin AB'ye ilk giriş yaptığı ülke sorumludur. Parmak izi (Eurodac) ile tespit edilir. 12 Haziran 2026'dan itibaren AMMR ile değiştirilmiştir.

European Union Agency for Asylum — AB İltica Ajansı.

EASO'nun halefi olan, üye devletlere iltica prosedürlerinde teknik destek sağlayan ve istatistik üreten AB ajansı (Malta merkezli).

AB iltica başvuranlarının parmak izi veritabanı.

14 yaş ve üzeri tüm iltica başvuruları ve düzensiz sınır geçişlerinde alınan parmak izleri merkezi veritabanına kaydedilir. Dublin/AMMR kararlarının temel kanıtıdır.

AMMR ile birlikte yenilenen parmak izi sistemi.

6 yaş ve üzeri yüz tanıma + parmak izi. Geçici koruma sahiplerini de kayıt eder. Veri 10 yıl saklanır.

WHO tarafından insan hakları ihlali kabul edilen pratik.

Kişinin kendisi için veya kızı için risk varsa iltica gerekçesidir. 30+ ülkede yaygın (Somali, Mısır, Gine, Sudan vd.). UNICEF haritaları kanıt olarak kullanılır.

Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet — iltica gerekçesi.

Aile içi şiddet, zorla evlendirme, namus cinayeti, FGM, tecavüz, insan ticareti dahil. AB 'belirli sosyal grup' kategorisinde tanır.

Kitlesel sığınma durumlarında verilen toplu, hızlı koruma.

2001/55/EC direktifi kapsamında; 2022'de Ukraynalılar için ilk kez aktive edildi. 1-3 yıl arası, yenilenebilir.

Bir ülkenin kendi vatandaşlarını veya transit geçen kişileri geri almayı kabul ettiği anlaşma.

AB'nin Türkiye, Pakistan, Bangladeş gibi ülkelerle imzaladığı anlaşmalar sınırdışı sürecini kolaylaştırır.

AB'nin 'genel olarak zulüm riski yok' kabul ettiği ülkeler.

Bu listedeki ülke vatandaşlarının başvuruları hızlandırılmış prosedürde incelenir, kabul oranı çok düşüktür. 2026 paktıyla liste yenilendi.

AB Reception Directive 2013/33/EU madde 21'de tanımlı.

Refakatsiz çocuk, engelli, yaşlı, hamile, tek ebeveyn, ciddi hastalık, işkence/tecavüz/GBV mağduru. Öncelikli barınma + sağlık + sınır prosedüründen muafiyet hakkı verir.

Transit alanında iltica talep etme hakkı.

Schengen sınır görevlisine 'iltica' (asylum) demek yeterlidir. Havalimanı prosedürüne alınır; karar genelde 14-28 gün içinde verilir. Olumsuzsa geri dönüş uçağına bindirilir.

İnsani vize — sınırlı ülkelerce verilir.

Almanya §22 AufenthG, Fransa visa asile à la frontière, İtalya humanitarian corridor. Çok sınırlı sayıdadır.

Immigratie- en Naturalisatiedienst — Hollanda göç idaresi.

8 gün hızlandırılmış prosedür (AA) veya uzun prosedür (VA). Red kararına 4 hafta içinde itiraz.

Sınırdışı/iltica işlemleri sırasında özgürlükten yoksun bırakma.

AB hukukuna göre son çare olmalıdır; alternatifler (raporlama, kefalet) önce değerlendirilmelidir. Maksimum süre 18 ay (uzatılabilir 24 ay).

Red kararına karşı mahkemeye başvurma hakkı.

Her AB üyesi en az bir derece etkili itiraz yolu sağlamak zorundadır. Süreler ülkeye göre değişir (Almanya 2 hafta, Fransa 1 ay, Hollanda 4 hafta). Süreyi kaçırmak başvuruyu kesin reddeder.

Mülteci statüsünü hak etmeyen ancak geri dönerse ciddi zarar görecek kişilere verilen statü.

Ölüm cezası, işkence, insanlık dışı muamele veya silahlı çatışmada keyfi şiddet riski olanlara verilir. Mülteci statüsünden farklı (genelde daha kısa) bir oturum sağlar.

İşkence ve kötü muamele belgeleme uluslararası standardı.

BM tarafından kabul gören, travma raporlarının iltica başvurularında geçerlilik kazandığı standart prosedür. IRCT ve diğer uzman merkezler bu protokole göre rapor düzenler.

Kadına yönelik şiddete karşı Avrupa Konseyi sözleşmesi.

Madde 60 GBV temelli iltica taleplerini 1951 Sözleşmesi'ne entegre etmeyi zorunlu kılar. Türkiye 2021'de çıktı; hedef AB ülkelerinin çoğu hâlâ taraftır.

Başvurulardan ne kadarının olumlu sonuçlandığı.

EUAA verilerine göre 2024'te Suriye %91, Eritre %86, Türkiye %38, Pakistan %12, Fas %4 kabul oranına sahipti. İstatistikler ülke ve dönem bazlı değişir.

Yurt dışındaki bir AB ülkesi konsolosluğundan iltica isteme — MÜMKÜN DEĞİL.

Yaygın bir yanılgıdır: hiçbir AB ülkesi konsolosluk üzerinden iltica başvurusu kabul etmez. Başvuru fiziken o ülkenin topraklarında yapılmalıdır.

Önemli bir gerçeği başvuruda sonradan açıklamak.

Travma, utanç, güvensizlik nedeniyle yaygındır. AB içtihadı güvenilirliği zedelemediğini kabul eder (BAMF içtihat + CJEU C-148/13).

Cinsel yönelim veya cinsiyet kimliği nedeniyle zulüm gerekçesi.

1951 Sözleşmesi'ndeki 'belirli sosyal grup' kategorisi kapsamına girer. 70'ten fazla ülkede eşcinsellik suç sayılır; bu ülkelerden başvurular ciddi şansa sahiptir.

Hızlandırılmış prosedürle reddedilen başvuru kategorisi.

Güvenli ülke vatandaşı, sahte belge, çelişkili ifade gibi durumlarda uygulanır. İtiraz süresi kısalır (genelde 1 hafta).

AİHM 2011 — sistemik eksiklik içtihadı.

AİHM'in iltica hukukundaki dönüm noktası: Yunanistan'a Dublin iadesi madde 3 ihlalidir. Bugün hâlâ Yunanistan, bazen İtalya/Bulgaristan/Macaristan iade itirazlarında temel referanstır.

Irk, din, milliyet, siyasi görüş veya belirli sosyal gruba aidiyet nedeniyle zulüm gören kişiye verilen koruma.

1951 Cenevre Sözleşmesi'nin tanımına göre mülteci statüsü alan kişi geri göndermeme (non-refoulement) ilkesinden tam korunur, çalışma ve sosyal haklara sahiptir.

Geri göndermeme ilkesi — uluslararası hukukun temel kuralı.

Hiçbir devlet, bir kişiyi hayatının veya özgürlüğünün tehlikede olduğu ülkeye geri gönderemez. AİHM Madde 3, BM İşkenceye Karşı Sözleşme ve 1951 Cenevre ile koruma altındadır.

Fransız iltica kararı ve itiraz mercileri.

OFPRA başvuruyu inceler, ret çıkarsa CNDA'ya 1 ay içinde itiraz edilir. CNDA'nın kararı genelde nihaidir (Conseil d'État sadece hukuki sorunlar için).

İltica başvurucularında yaygın psikiyatrik tanı.

Mülakat tutarsızlığı, hafıza boşluğu, geç açıklama PTSD belirtileri olabilir. Uzman raporu güvenilirliği güçlendirir (AİHM JK v. İsveç 2016).

Sınırda iltica hakkını kullandırmadan geri çevirme — uluslararası hukuka aykırı.

AİHM ve BM tarafından non-refoulement ihlali sayılır. Yunanistan, Polonya, Hırvatistan sınırlarında raporlanmış vakalar mevcuttur.

ND, NT v. İspanya (2020) ve Hirsi Jamaa v. İtalya (2012).

AİHM, toplu sınırdışı yasağını (Protokol 4 madde 4) tekrar tekrar onayladı. Sınırda iltica talebini engelleme suçtur ama uygulamada hâlâ sık görülür.

Yetişkin akrabası olmadan AB'ye gelen 18 yaş altı çocuk.

Özel koruma altındadır: vasi atanır, yaş tespiti yapılır, başvurusu çocuk dostu prosedürle incelenir. Sınırdışı yasağı 18 yaşa kadar geçerlidir.

UNHCR koordinasyonunda üçüncü ülkeye nakil.

Türkiye gibi ilk sığınma ülkesinden ABD/Kanada/AB'ye nakil. Kanada özel sponsorluk programı dünyada eşsizdir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin sınırdışını durduran acil koruma kararı.

Başvurucunun geri gönderilmesi telafisi imkansız zarara yol açacaksa AİHM, ilgili devlete 'sınırdışıyı durdur' talimatı verir. 24 saat içinde başvurulabilir.

AB çapında sınırdışı, arama ve giriş yasağı kayıtları veritabanı.

SIS II'de kaydı bulunan kişi Schengen alanına giremez, sınırda yakalanırsa derhal sınırdışı edilebilir. Sorgulama tüm AB sınır noktalarında yapılır.

AB sınırına gelenin 7 gün içinde tarama prosedürü.

Kimlik, sağlık, güvenlik, kırılganlık taraması. Sınır prosedürüne yönlendirme burada belirlenir. 2026'da uygulanmaya başladı.

Sınırda 12 hafta içinde sonuçlandırılan hızlı iltica incelemesi.

AB Göç Paktı 2026 ile zorunlu hale geldi. Güvenli ülke vatandaşları, sahte belge kullananlar veya kabul oranı %20 altındaki ülkelerden gelenler için uygulanır. Başvurucu fiziken AB topraklarında sayılmaz.

AMMR'nin getirdiği zorunlu yer değiştirme veya mali katkı sistemi.

AB üyeleri ya 30.000 kişi/yıl yer değişimi alır ya 20.000 € başvurucu başına mali katkı sağlar ya operasyonel destek sunar. 2026'da devreye giriyor.

İtirazın sınırdışıyı otomatik durdurup durdurmaması.

Bazı AB ülkelerinde itiraz otomatik olarak iadeyi durdurmaz — ayrıca 'yürütmeyi durdurma' talep edilmelidir. Almanya: vorläufiger Rechtsschutz. Fransa: référé-liberté.

AİHM 2014 — aileli başvurucu Dublin garantisi.

Çocuklu aileyi Dublin altında İtalya'ya iade ederken, gönderen devlet uygun barınma garantisi almak zorundadır. Hassas grup içtihadının çekirdeği.

Refakatsiz çocuk için zorunlu yasal temsilci.

AB Procedures Directive madde 25: 18 yaş altı refakatsiz başvurucu için iltica başvurusu işleme alınmadan önce vasi atanmalıdır. Vasi mülakatta yanında bulunur.

Refakatsiz çocuk yaş şüphesinde uygulanan prosedür.

Tıbbi yöntemler (kemik X-ışını, diş, el bileği) en son çare olmalıdır. AB içtihadına göre 'şüphe varsa lehine' (in dubio pro minore) ilkesi geçerlidir.